[ Pobierz całość w formacie PDF ]
.Służy to międzyinnymi wyjaśnianiu zachowania w terminachfizjologicznych.Badacze uprawiający tę ga-łąź psychologii zgodni są co do jednego,a mianowicie, ie u podstaw każdego zadro-wania leży proces fizyczny, oparty na właści-wościach układu nerwowego.W ciągu kilkudziesięciu (at swojego ist-e niema psychologia fizjologiczna zdołała zgro-madzić olbrzymią ilość danych dotyczącychwzajemnych związków między czynnościamiukładu nerwowego a zachowaniem.Ten ma-teriał empiryczny pozwala obecnie w corazwiększym stopniu wypełniać konkretną tre-ścią takie pojęcia hipotetyczne, jak procesywewnętrzne czy procesy pośredniczące.Prowadzenie badań w tej interdyscypli-narnej dziedzinie nauki wymaga od psycho-logów szerokiej wiedzy z zakresu anatomiii fizjologii układu nerwowego, jak równieżwspółpracy z endokrynologami, biochemika-mi, histologami, a nawet z elektronikami.Każda z wymienionych dziedzin wnosi włas-ny wkład w rozwój psychologii fizjologicznej,rozszerzając zakres techniki i technologiieksperymentalnej oraz służąc wiedzą nagro-uradzoną w obrębie tych dziedzin.Psychologia fizjologiczna, mimo swojegozainteresowania innymi gałęziami wiedzy, po-zostaje przede wszystkim nauką o zachowa-niu.Neurofizjolog równieź interesuje się pro-cesami fizjologicznymi układu nerwowego,ale psycholog szuka przede wszystkim związ-ku między tymi procesami a zachowaniem.Na ostateczny kształt tego rozdziału wpty-nęły dwa poważne ograniczenia: z jednej stro-ny była to świadomość bardzo zróżnicowane-go poziomu wiedzy biologicznej Czytelników,z drugiej zaś - skromna objętość przeznaczo-na na przedstawienie zagadnień, które zazwy-czaj prezentuje się w opasłych tomach.Zna-lazły się tu więc podstawowe wiadomościo budowie i czynnościach układu nerwowegooraz o metodach badań stosowanych w oma-wianej dziedzinie, a treści psychologiczne96BIOLOGICZNE MECHAHIZMY ZACMOWANIAzgrupowane zostały wokół trzech wybranychproblemów - motywacji, aktywacji oraz ucze-nia się i pamięci.Rozdział ten stanowi zatemraczej wprowadzenie do psychologii fizjolo-gicznej niż systematyczny przegląd.3.1Podstawowewiadomościo układzie nerwowymWiedza o układzie nerwowym, jaką dziś dys-ponujemy dzięki'badaniom prowadzonym oddziesiątków lat przez neuroanatomów, neuro-fizjologów i biochemików, jest nieporównaniewiększa od tego, czym dysponowały na po-czątku naszego stulecia tak znaczące dla psy-chologii fizjologicznej postacie, jak I.P Pa-włow czy póżniej K.S.Iashley.0 właści-wościach podstawowej jednostki układu ner-wowego - komórki nerwowej - wiemy już du-żo, coraz więcej też wiadomo o funkcjono-waniu zespołu komórek, a w szczególnościo właściwościach i funkcjach styków pomię-dzy nimi.Zidentyfikowano wiele połączeńnerwowych między różnymi strukturamiukładu nerwowego i rozpoznano szereg ichfunkcji.Zlokalizowano obszary w mózgu,związane z określonymi funkcjami organiz-mu.Mimo tych osiągnięć - a może właśniedzięki nim - dzisiaj, jak chyba nigdy przed-tem, zdajemy sobie sprawę z tego, jak dalekajest jeszcze droga do zrozumienia, w jaki spo-sób komórki nerwowe, działając wspólnie,doprowadzają do realizacji obserwowanegoprzez nas zachowania.Niewiele jest dziedzin nauki, którychosiągnięcia są tak nierozerwalnie związanez postępem technologii i techniki ekspery-mentalnej, jak osiągnięcia psychologii fizjolo-gicznej.Precyzyjne badania nad mózgiemwymagają zaawansowanej technologicznieaparatury i wyrafinowanych metod ekspery-mentu.Dokonajmy przeglądu tych metod.3.1.1Metody i techniki badańW poszukiwaniach związku między zachowa-niem a czynnościami układu nerwowego psy-chologia fizjologiczna dysponuje, oprócz me-tod behawioralnych, metodami elektrofizjo-logicznymi oraz technikami uszkodzeń tkan-ki nerwowej.Metody elektrofizjologicznemożna podzielić na dwie kategorie: technikidrażnienia i techniki rejestracji aktywnościbioelektrycznej tkanki nerwowej.Uszkodze-nia natomiast mogą polegać na usuwaniu wy-branych części lub całych struktur mózgowiaoraz na przecinaniu połączeń nerwowych.Mniej radykalny charakter mają techniki cza-sowo obniżające bądż blokujące czynnościtkanki nerwowej.Niezwykle ważnym wydarzeniem dla po-stępu metod neurofizjologicznych było skon-struowanie przez V Horsely'ego i R H.Clar-ke'a aparatu stereotaktycznego.Wszystkiewymienione wcześniej metody eksperymen-talne wymagają bardzo dokładnej lokalizacjiwybranych struktur.Sprawa jest prosta, gdychodzi o położoną na powierzchni mózgu ko-rę.Często jednak badacze interesują się głę-boko zlokalizowanymi strukturami i tu właś-nie niezastąpiony jest aparat stereotaktycznyPozwala on eksperymentatorowi umieścićelektrodę w ściśle przewidzianym miejscui drażnić, rejestrować jego aktywność lubuszkadzać wybraną strukturę (zob.ryc.3-1).Na podstawie atlasu stereotaktycznegoeksperymentator wierci otwór w czaszce unie-ruchomionego w aparacie zwierzęcia i pogrą-ża elektrodę w mózgu na odpowiedniej głę-bokości.Atlas podaje współrzędne w trzechumownych płaszczyznach, co przy właściwymkącie nachylenia czaszki pozwala na precyzyj-ne umiejscowienie elektrody w mózgu.W badaniach związanych z zachowaniemelektrody implantuje się najczęściej na dłuż-szy czas.Wymaga to trwałego umocowaniaPSTCH0L0GIA iIIJ0L0GICINA 9 7~t mrc~wa a.tdo kości czaszki specjalnej obsady z za-topionymi w niej górnymi zakończeniamielektrod.Zamiast elektrod można wkłuwać do móz-gu równie cienkie kaniule, przez które wpro-wadza się substancje chemiczne lub termodydo oddziaływań temperaturowych na tkankęnerwową.Inną, obok aparatu stereotaktycznego, czę-ścią stałego wyposażenia pracowni psycholo-gii fizjologicznej jest oscyloskop katodowy.Używa się go do pomiaru i obserwacji aktywności elektrycznej układu nerwowego.Do jejrejestracji natomiast stosuje się poligrafy, któ-re - w odróżnieniu od oscyloskopu - nie reagoją na bardzo szybkie zmiany aktywnościelektrycznej układu nerwowego.Możliwa jestjednak rejestracja fotograficzna z ekranu oscy-loskopu.Niemal każdy eksperyment neurofizjolo-giczny kończy się weryfikacją histologiczną wcelu dokładnego określenia położenia końcaelektrody lub miejsca uszkodzenia tkanki.Technika trwałej implantacji elektrodotworzyła przed badaczami olbrzymie możli-wości eksperymentalne.Te same elektrodymogą służyć zarówno do rejestracji i drażnie-nia, jak i do uszkadzania wybranych strukturmózgowych.W ostatnim trzydziestoleciutechnika implantacji osiągnęła wysoki po-ziom doskonałości
[ Pobierz całość w formacie PDF ]